Dự báo El Niño sẽ đạt cường độ mạnh nhất khoảng tháng 11/2026 đến tháng 1/2027, trùng với mùa khô ở Trung Bộ, Nam Bộ, tạo sức ép lớn về an ninh nguồn nước.

El Niño hình thành rõ nét, gia tăng nguy cơ hạn hán và xâm nhập mặn

Chủ động cảnh báo sớm trước nguy cơ El Niño cường độ cao

Ứng phó El Niño: Cần chuyển hóa thông tin dự báo thành quyết định kịp thời

Hiện tượng El Niño đã chính thức quay trở lại vào tháng 6/2026 và có tốc độ phát triển khá nhanh, khi chuyển từ trạng thái trung tính sang El Niño chỉ trong vòng 3 tháng. Diễn biến này có sự tương đồng với một số sự kiện El Niño mạnh trong lịch sử như vào năm 1982-1983, 1997-1998, 2015-2016 và 2023-2024.

Dự báo tác động của El Niño  2026-2027. Đồ họa: Cục KTTV.

Lượng mưa thiếu hụt nghiêm trọng trên cả nước

Đối với Việt Nam, El Niño  gây sức ép không chỉ ở mức tăng nhiệt độ mà còn ở chuỗi tác động tích lũy ảnh hưởng đến an ninh nguồn nước. Đó là lượng mưa thiếu hụt, bốc thoát hơi gia tăng, dòng chảy suy giảm, hồ chứa khó tích đủ nước, xâm nhập mặn và nhu cầu sử dụng nước tăng cao trong mùa khô.

Theo dự báo, hầu hết các vùng có xu thế thiếu hụt lượng mưa trên diện rộng từ 10-50%. Mùa mưa có khả năng kết thúc sớm ở khu vực duyên hải Nam Trung Bộ, cao nguyên Trung Bộ và Nam Bộ. Riêng 2 tháng cuối năm 2026, ngoài Bắc Bộ và Thanh Hóa - Hà Tĩnh có thể lượng mưa cao hơn 10-30% so với trung bình cùng kỳ nhiều năm; các khu vực khác thấp hơn 10-40%. Với lượng mưa như vậy, dự báo hầu hết các lưu vực sông đều thiếu hụt nguồn nước so với mức trung bình nhiều năm (TBNN) khoảng vài chục phần trăm.

Vườn cà phê héo khô bên cạnh lòng hồ cạn trơ đáy ở Gia Lai, tháng 4/2026. Ảnh: Tuấn Anh.

Lượng mưa suy giảm làm giảm dòng chảy trên các sông và ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng bổ sung nguồn nước cho hồ chứa, độ ẩm đất và nguồn nước phục vụ sản xuất, sinh hoạt. Nếu thiếu hụt tiếp tục kéo dài, nhiều lưu vực có thể bước vào mùa khô với nền nguồn nước thấp, trong khi nhiệt độ và nhu cầu sử dụng nước đều gia tăng. Tuy nhiên, mức thiếu mưa cần tiếp tục được cập nhật theo từng tháng và từng khu vực, bởi phân bố mưa trong điều kiện El Niño không đồng đều theo thời gian và không gian.

Cùng với thiếu hụt lượng mưa, nền nhiệt trung bình trên phạm vi cả nước có xu hướng cao hơn TBNN khoảng 0,5–1,5°C. Các đợt nắng nóng có khả năng kéo dài và xuất hiện trên diện rộng, đặc biệt tại Bắc Bộ, Bắc Trung Bộ, Trung Trung Bộ và Duyên hải Nam Trung Bộ. Nhiệt độ cao làm gia tăng bốc thoát hơi, giảm độ ẩm đất và khiến lượng nước tích trữ suy hao nhanh hơn. Trong khi đó, nhu cầu nước cho sinh hoạt, sản xuất và năng lượng lại tăng trong các đợt nắng nóng, tạo thêm sức ép khi nguồn nước tự nhiên đang có xu hướng suy giảm.

Tác động của El Niño gây thiếu hụt lượng mưa, khả năng thiếu hụt nguồn nước gay gắt hơn tại các lưu vực sông tại các tỉnh ven biển từ Quảng Trị đến Lâm Đồng, các lưu vực sông thuộc cao nguyên Trung Bộ, lưu vực sông Mê Công và đồng bằng sông Cửu Long. Lượng nước về giảm, cùng khả năng mùa mưa kết thúc sớm, có thể ảnh hưởng đến quá trình tích nước của các hồ thủy lợi, thủy điện.

Xâm nhập mặn có thể đi sâu vào đất liền gần 100km

Phó Cục trưởng Cục Khí tượng Thủy văn Hoàng Đức Cường cho biết: Nhìn chung, phạm vi tác động của đợt El Niño hiện nay cần được lưu ý trên quy mô cả nước, nhưng theo quy luật, hai khu vực chịu ảnh hưởng lớn nhất vẫn là Trung Bộ và Nam Bộ.

Tại Trung Bộ, thiếu hụt lượng mưa, dòng chảy suy giảm và mùa mưa có khả năng kết thúc sớm sẽ ảnh hưởng đến khả năng tích nước của các hồ chứa. Một số hồ nhỏ và vừa có nguy cơ không bảo đảm nguồn cấp cho sinh hoạt và sản xuất vào cuối mùa khô 2026–2027.

Theo kịch bản rủi ro rất cao, xâm nhập mặn có thể tiến sâu vào nội đồng tới gần 100km. Đồ họa: Cục KTTV.

Từ bài học 2016 đến yêu cầu bảo đảm an ninh nguồn nước

Cường độ El Niño  năm 2026-2027 được dự báo mạnh tương đương năm 2015-2016, thậm chí có thể mạnh hơn. Nhìn lại đợt hạn hán và xâm nhập mặn 2015-2016 để thấy mức độ nghiêm trọng chưa từng có trong hơn 60 năm, ảnh hưởng tới 52/63 tỉnh thời điểm đó. Trong đó, 18 tỉnh bị ảnh hưởng nặng. Khoảng 2 triệu người bị thiếu nước sinh hoạt nghiêm trọng và cần hỗ trợ khẩn cấp. Xâm nhập mặn xảy ra trên toàn bộ 13 tỉnh đồng bằng sông Cửu Long.

Theo ông Mai Văn Khiêm, Giám đốc Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn quốc gia, sau El Niño  2015-2016, đồng bằng sông Cửu Long tiếp tục đón đợt hạn mặn khốc liệt không kém vào năm 2019-2020. Tuy nhiên, việc chủ động dự báo sớm, cảnh báo sớm, điều hành nguồn nước chủ động, điều chỉnh sản xuất thích ứng và triển khai các giải pháp phòng ngừa từ xa làm trọng tâm đã giúp giảm thiểu tối đa thiệt hại đối với kinh tế - xã hội và đời sống nhân dân.

“Công tác ứng phó với El Niño năm 2026–2027 cần kế thừa và phát huy bài học thành công từ đợt hạn hán, xâm nhập mặn năm 2019-2020. Ngay từ lúc này, cần sẵn sàng chuẩn bị các phương án chuyển đổi cơ cấu cây trồng, vật nuôi sao cho phù hợp, đồng thời chủ động tích trữ nước phục vụ cho cả sản xuất lẫn sinh hoạt”, ông Khiêm nhấn mạnh.

Vụ hè thu 2026, nắng nóng kéo dài khiến mực nước trên các tuyến kênh nội đồng vùng cao A Lưới (TP. Huế) giảm, việc lấy nước tưới gặp nhiều khó khăn. Ảnh: Văn Dinh.

Để chủ động với kịch bản thiếu hụt lượng mưa, nguồn nước trong thời gian tới, cơ quan khí tượng thủy văn khuyến cáo các Bộ, ngành, địa phương cần liên tục cập nhật các bản tin, thông tin dự báo KTTV hạn mùa và dự báo tháng và lên phương án ứng phó ngay từ bây giờ. Cụ thể, cần rà soát dung tích hồ chứa từng thời kỳ, xây dựng kế hoạch cấp nước theo thứ tự ưu tiên, tăng cường sử dụng nước tiết kiệm, chuẩn bị phương án vận hành hệ thống điện trong các đợt nắng nóng, theo dõi sớm xâm nhập mặn tại đồng bằng sông Cửu Long...

Đối với sản xuất nông nghiệp, cần chủ động tích trữ, tiết kiệm nguồn nước ngọt tại các hệ thống sông hồ chứa; thực hiện phân phối và điều tiết nước ưu tiên tối đa cho nhu cầu sinh hoạt thiết yếu và giai đoạn trổ bông nhạy cảm của cây trồng vụ chính.

Đối với công nghiệp và năng lượng, lượng nước về hồ thủy điện giảm có thể làm suy giảm khả năng huy động nguồn thủy điện, đặc biệt trong giai đoạn cao điểm của nhu cầu điện từ tháng 5-6/2027. Lượng nước tích trữ tại các hồ thủy điện trên hệ thống sông Đà, Đồng Nai, Sê San và Sêrêpốk có thể thấp hơn TBNN trong trường hợp El Niño rất mạnh và kéo dài. Khi đó, hệ thống điện có thể phải tăng huy động các nguồn nhiệt điện và các nguồn điện có chi phí cao hơn, làm tăng chi phí sản xuất điện và ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp. Tình trạng thiếu nước cục bộ cũng có thể ảnh hưởng đến một số cơ sở sản xuất sử dụng nhiều nước.

Cường độ và thời gian duy trì của El Niño vẫn còn mức độ bất định. Tuy nhiên, sức ép đối với nguồn nước đã có thể nhận diện qua xu hướng thiếu mưa, giảm dòng chảy, khó khăn trong tích nước hồ chứa và nguy cơ xâm nhập mặn. Từ nay đến cuối mùa mưa là khoảng thời gian quan trọng để rà soát khả năng cấp nước, tích trữ nguồn nước và chuẩn bị phương án dự phòng. Bài học từ năm 2016 cho thấy, bảo đảm an ninh nguồn nước phải bắt đầu trước khi hạn hán và thiếu nước thực sự xảy ra.

Nguồn: baonongnghiepvamoitruong.vn

Nhờ các công trình thủy lợi phát huy hiệu quả, người dân khu vực Hàm Thuận Bắc đã chủ động được nguồn nước, thích ứng thiên tai, ổn định sản xuất, nâng cao đời sống.

Bảo đảm an toàn công trình thủy lợi trước mưa lớn

Tháo gỡ nút thắt đất đai, vật liệu và hạ tầng thủy lợi tại Khánh Hòa

Đầu tư nâng cấp thủy lợi lúa - tôm vùng phía nam quốc lộ 80

AI và IoT mở hướng nghề nghiệp mới cho sinh viên Thủy lợi

Dòng nước ngọt lành chảy qua những gian khó

 Dưới cái nắng hanh hao của vùng đất duyên hải, chúng tôi ghé thăm cánh đồng Ổi tại xã Hàm Thuận Bắc (tỉnh Lâm Đồng). Giữa màu xanh mướt mát trải dài, ông Thông Văn Trinh ở thôn Lâm Giang đang chăm chú kiểm tra ruộng lúa gần 60 ngày tuổi của gia đình. Ruộng lúa sinh trưởng và phát triển rất tốt, lá xanh mượt, thân cây khỏe khoắn và chưa phát hiện sâu bệnh đáng kể.

.Ông Thông Văn Trinh ở thôn Lâm Giang, xã Hàm Thuận Bắc kiểm tra ruộng lúa của gia đình. Ảnh: KS.

Ông Trinh phấn khởi chia sẻ, gia đình ông canh tác 5 sào lúa. Trước đây, khi chưa có công trình thủy lợi, việc gieo trồng của bà con vô cùng bấp bênh, hoàn toàn phụ thuộc vào nước trời. Cứ đến mùa mưa, lũ lớn lại đổ về cuốn trôi, ngập lụt cả cánh đồng; còn mùa khô thì đất đai nứt nẻ. Cái nghèo, cái đói cứ thế bám riết lấy người dân thôn Lâm Giang.

Thế nhưng, bước ngoặt ngọt ngào đã đến từ tháng 12/1997, khi hồ Sông Quao do Công ty TNHH MTV Khai thác công trình thủy lợi Bình Thuận quản lý chính thức khánh thành và đi vào vận hành. Nguồn nước mát từ hồ Sông Quao chuyển về kênh N3 đã giải quyết triệt để cơn khát cho vùng đất này.

Cánh đồng lúa ở xã Hàm Thuận Bắc tươi tốt nhờ nguồn nước hồ Sông Quao. Ảnh: KS.

Từ chỗ chỉ sản xuất bấp bênh, hiện nay bà con đã tự tin canh tác đều đặn 3 vụ lúa/năm. Năng suất lúa trung bình toàn vùng đạt bình quân 65 tạ/ha, riêng vụ đông xuân đạt từ 70 tạ/ha trở lên. Nguồn nước ổn định không chỉ giúp giảm thiểu tác động của thiên tai, mà còn giúp đời sống kinh tế của người dân ngày một khấm khá, tỷ lệ hộ nghèo trong thôn giảm sâu, cuộc sống của đồng bào dần đi vào ổn định.

Ngoài nhiệm vụ tưới tiêu cho những cánh đồng thuộc khu vực huyện Hàm Thuận Bắc cũ, hồ Sông Quao còn đảm nhận vai trò điều tiết lũ khi mưa lớn và cung cấp nguồn nước sinh hoạt quan trọng cho toàn khu vực Phan Thiết.

Nhịp điệu thầm lặng của những người giữ nước

Để nguồn nước từ các công trình lớn đến được từng gốc lúa, bờ kênh một cách thông suốt, luôn có vai trò thầm lặng của những người làm công tác thủy nông.

Nguồn nước từ hồ Sông Quao dẫn về các cánh đồng lúa. Ảnh: KS.

Theo chia sẻ của anh Nguyễn Trung Trực, Trưởng trạm Thủy nông Cây Khế (Công ty TNHH MTV Khai thác Công trình thủy lợi Bình Thuận), đơn vị hiện đang quản lý tưới tiêu cho diện tích lên tới 2.000 ha, trong đó riêng tuyến kênh N3 đảm nhận 500 ha. Để đảm bảo nguồn nước liên tục phục vụ sản xuất và tránh tối đa thiệt hại cho bà con, trạm luôn phải chủ động điều tiết song song hai nguồn nước bổ trợ nhau: nguồn từ hồ Sông Lũy tiếp về và nguồn từ hồ Sông Quao.

"Khi nguồn nước hồ Sông Lũy dồi dào, chúng tôi ưu tiên sử dụng để tưới tiêu cho đồng ruộng. Những lúc nguồn này gặp khó khăn, trạm lập tức linh hoạt điều tiết nước từ hồ Sông Quao để bổ sung kịp thời cho bà con", anh Trực cho biết.

Phía hạ du của hồ Sông Quao được hồi sinh nhờ nguồn nước mát. Ảnh: KS.

Việc phân phối nước được trạm tổ chức rất khoa học, luân phiên hoặc đồng thời tùy thuộc vào từng giai đoạn sinh trưởng của cây lúa. Nhờ sự chủ động, nhịp nhàng này, bà con nông dân dọc hai bên kênh N3 luôn có đủ nước để yên tâm thâm canh 3 vụ lúa mỗi năm thay vì chỉ 1, 2 vụ bấp bênh như trước. Ngay cả những diện tích cây ăn trái, cây trồng cạn cũng được hưởng lợi đáng kể. Dù hiện tại phần lớn thanh long đã được bà con chủ động chuyển sang chuyên canh lúa do giá cả thị trường biến động, dòng nước mát lành của hệ thống thủy lợi vẫn luôn là điểm tựa vững chắc nhất cho dòng chảy nông nghiệp nơi đây.

Bên cạnh vai trò cấp nguồn nước phục vụ sản xuất nông nghiệp, hồ Sông Quao còn có vai trò đảm bảo nguồn nước phục vụ dân. Ông Trần Văn Liêm, Giám đốc Trung tâm Nước sạch và Vệ sinh môi trường nông thôn tỉnh Lâm Đồng cho biết, công trình góp phần hết sức quan trọng cho việc cung cấp nguồn nước thô cho Nhà máy nước Hàm Thuận Bắc với công suất 14.000 m3/ngày đêm để sản xuất nước sạch sinh hoạt cho hầu hết người dân tại các xã Hàm Liêm, Hàm Thuận và Hàm Thuận Bắc.

Hồ Sông Quao không chỉ cấp nước sản xuất mà còn cung cấp nước sinh hoạt cho người dân. Ảnh: KS.

Đồng thời, đây cũng là nguồn nước thô cấp cho nhà máy nước Thuận Bắc (công suất 10.000 m3/ngày đêm) chuẩn bị đầu tư cung cấp bổ sung nước sạch cho các khu vực dân cư còn nhiều khó khăn; và cấp cho Nhà máy nước Cà Giang thuộc Công ty cổ phần Bình Hiệp với công suất trên 30.000 m3/ngày đêm nhằm cung cấp nước sinh hoạt chủ lực cho nhân dân khu vực Phan Thiết.

Đánh giá về tầm quan trọng này, ông Nguyễn Anh Khoa, Phó Tổng Giám đốc Công ty TNHH MTV Khai thác công trình thủy lợi Bình Thuận cho biết, việc đưa hệ thống hồ Sông Quao có dung tích thiết kế hơn 80 triệu m3 vào khai thác đã tạo nguồn nước ổn định phục vụ sản xuất nông nghiệp, góp phần mở rộng diện tích tưới và nâng cao hiệu quả sử dụng đất.

Hiện nay công trình được bổ sung nguồn nước từ kênh 812 - Châu Tá, hệ thống đang cấp nước sản xuất cho diện tích là 10.601 ha (trong đó cây lúa và hoa màu chiếm 9.363 ha/3 vụ và 1.238 ha cây thanh long, cây ăn quả), vượt năng lực thiết kế ban đầu 2.481 ha.

Nguồn: baonongnghiepvamoitruong.vn

Nắng nóng kéo dài khiến nước sông tại Pháp ấm lên bất thường, buộc một số nhà máy điện hạt nhân giảm công suất, trong khi nguy cơ cháy rừng lan rộng ở Nam Âu.

Châu Âu tận dụng sông và biển thay điều hòa giữa nắng nóng cực đoan

Nắng nóng cực đoan ở Mỹ, ít nhất 25 người thiệt mạng

Nắng nóng cực đoan thách thức ngành chăn nuôi châu Âu

Nắng nóng kỷ lục thách thức chiến lược khí hậu của EU

Nắng nóng kéo dài kết hợp với lượng mưa thấp hơn trung bình tại phần lớn Tây và Trung Âu trong tháng 6 và nửa đầu tháng 7 đang gây sức ép ngày càng lớn lên nguồn nước, hệ sinh thái và hạ tầng năng lượng của khu vực.

Theo MetDesk, một vùng áp cao kéo dài đã duy trì nhiều ngày nắng liên tiếp, hạn chế mưa và làm gia tăng quá trình bốc hơi. Hệ quả là mực nước sông giảm mạnh, trong khi nhiệt độ nước tăng lên mức bất thường.

Nắng nóng khiến nước sông ấm lên, ảnh hưởng đến hoạt động của các nhà máy hạt nhân tại Pháp. Ảnh: EDF. 

Diễn biến này đang ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động của các nhà máy điện hạt nhân tại Pháp, vốn sử dụng nước sông để làm mát lò phản ứng.

Theo quy định môi trường của Pháp, các nhà máy điện hạt nhân phải kiểm soát lượng nhiệt thải trở lại sông nhằm bảo vệ hệ sinh thái thủy sinh. Khi nhiệt độ nước vượt ngưỡng cho phép, các nhà máy buộc phải giảm công suất hoặc tạm dừng vận hành.

Đầu tháng 7, Tập đoàn Điện lực Pháp (EDF) đã dừng một lò phản ứng tại nhà máy điện hạt nhân Golfech sau khi nhiệt độ nước sông Garonne tiến sát ngưỡng môi trường. Trong khi đó, nhà máy điện hạt nhân Nogent cũng được dự báo sẽ phải hạn chế sản lượng từ ngày 14/7 nếu nhiệt độ nước tiếp tục tăng.

Đợt nắng nóng cũng khiến nhu cầu tiêu thụ điện tại châu Âu tăng mạnh do người dân sử dụng điều hòa nhiều hơn, tạo áp lực đồng thời lên cả nguồn cung và nhu cầu điện.

 Ngoài lĩnh vực năng lượng, thời tiết khô nóng còn làm gia tăng nguy cơ cháy rừng trên bán đảo Iberia.

Tuần trước, Tây Ban Nha ghi nhận nhiều vụ cháy rừng lớn sau thời gian dài nắng nóng, thảm thực vật khô kiệt và lượng mưa khan hiếm. Độ ẩm không khí thấp cùng các đợt gió giật mạnh khiến lửa lan nhanh trên diện rộng.

Một trong những đám cháy nghiêm trọng nhất xảy ra tại tỉnh Almería, buộc chính quyền phải sơ tán người dân và huy động lực lượng chữa cháy quy mô lớn.

Theo dự báo, nhiệt độ tại một số khu vực Nam Âu có thể giảm nhẹ trong vài ngày tới, song vẫn duy trì cao hơn mức trung bình theo mùa. Trong bối cảnh chưa xuất hiện mưa trên diện rộng, thảm thực vật được dự báo tiếp tục khô hạn, khiến nguy cơ cháy rừng ở nhiều quốc gia châu Âu vẫn ở mức cao.

Nhiệt độ nước sông tại Tây Âu cũng nhiều khả năng sẽ tiếp tục duy trì ở mức bất thường, kéo dài sức ép đối với hoạt động của các nhà máy điện hạt nhân cũng như các hệ sinh thái nước ngọt.

Trong khi đó, tại châu Á, bão Bavi đã suy yếu thành bão nhiệt đới mạnh sau hai lần đổ bộ vào bờ biển phía đông Trung Quốc. Dù cường độ gió giảm, cơn bão vẫn mang theo lượng ẩm rất lớn và di chuyển chậm vào đất liền, làm gia tăng nguy cơ lũ quét, ngập lụt và sạt lở đất tại miền đông nước này trong những ngày tới. Trước khi bão đổ bộ, hơn 2 triệu người đã được sơ tán, trong khi hàng trăm chuyến bay, tàu hỏa và phà phải tạm dừng hoạt động.

Nguồn: nongnghiepmoitruong.vn

LÂM ĐỒNG Trước mùa mưa bão năm 2026, Lâm Đồng yêu cầu siết an toàn hồ đập, đồng thời xử lý lấn chiếm, khơi thông các hành lang thoát lũ.

Đảm bảo an toàn hồ đập trước mùa mưa bão

Điện Biên đảm bảo an toàn hồ đập mùa mưa lũ

Hiểm họa môi trường từ những dòng sông không chảy: [Bài 1] Dựng rào thép ngăn nước trên mặt đập

Ưu tiên dung tích hồ để cắt lũ, vận hành an toàn hồ đập

UBND tỉnh Lâm Đồng yêu cầu, các đơn vị quản lý, vận hành công trình thủy lợi, chủ hồ, chủ đập cùng chính quyền địa phương khẩn trương kiểm tra hiện trạng công trình, chủ động phát hiện những vị trí có nguy cơ mất an toàn và chuẩn bị phương án ứng phó khi xảy ra sự cố.

Các Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng số 1, số 2, số 3 và UBND các xã, phường, đặc khu Phú Quý được giao phối hợp với ngành chức năng triển khai đầy đủ các biện pháp bảo đảm an toàn đập, hồ chứa. Trọng tâm là kiểm soát nguy cơ hư hỏng công trình, vận hành không an toàn và các tình huống bất thường có thể phát sinh trong thời điểm mưa lớn kéo dài.

Lâm Đồng tăng cường rà soát an toàn các hồ chứa nước, chủ động phòng ngừa sự cố trong mùa mưa bão năm 2026. Ảnh: Nhật Tiến.

Sở Tài chính cũng được giao nghiên cứu nguồn kinh phí để phục vụ công tác quản lý, sửa chữa và bảo đảm an toàn các công trình thủy lợi trên địa bàn.

Các địa phương đồng thời phải chủ động khơi thông dòng chảy, giải phóng những khu vực có nguy cơ ách tắc, bảo đảm khả năng tiêu thoát nước khi xuất hiện mưa lớn. Việc tuyên truyền, vận động người dân không lấn chiếm sông, suối và không gian chứa lũ cũng được yêu cầu tăng cường.

Qua đó UBND tỉnh yêu cầu, triển khai khẩn trương nhằm bảo đảm an toàn công trình thủy lợi, chủ động phòng ngừa sự cố và duy trì khả năng tiêu, thoát lũ trong mùa mưa bão năm 2026.

Nguồn: baonongnghiepvamoitruong.vn

Khi nắng nóng cực đoan gia tăng, nhiều thành phố châu Âu đang tận dụng nước sông và nước biển cho hệ thống làm mát đô thị, giảm phụ thuộc vào điều hòa không khí.

Paris biến sông Seine thành 'điều hòa' của thành phố

Châu Âu: Nắng nóng cực đoan là lời cảnh báo về khí hậu

Châu Âu liên tiếp ghi nhận kỷ lục nắng nóng

Hàng trăm người thiệt mạng trên khắp châu Âu trong đợt nắng nóng kỷ lục

Một đợt nắng nóng mới đang hình thành trên Đại Tây Dương, trong khi đó Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) cũng cảnh báo châu Âu vẫn có thể phải đối mặt với nhiều tuần nắng nóng cực đoan nữa trong năm nay.

Cơ quan Khí tượng Tây Ban Nha đã ban bố cảnh báo đỏ - mức cao nhất - tại các vùng Aragon, Catalonia và Valencia, nơi nhiệt độ được dự báo lên tới 42°C trong tuần trước. Bồ Đào Nha và Pháp cũng ghi nhận nguy cơ nhiệt độ vượt 40°C, đồng thời xuất hiện nhiều hơn hiện tượng "đêm nhiệt đới", khi nhiệt độ suốt 24 giờ không xuống dưới 20°C, ảnh hưởng nghiêm trọng đến giấc ngủ và sức khỏe người dân.

Đợt nắng nóng mới diễn ra trong bối cảnh cháy rừng lan rộng tại nhiều khu vực ở châu Âu, buộc hàng nghìn người phải sơ tán và khiến một chặng của giải đua xe đạp Tour de France phải cấm khán giả theo dõi trực tiếp.

Biến đổi khí hậu đang khiến châu Âu nóng lên nhanh hơn. Tại Anh, Ủy ban Biến đổi Khí hậu dự báo khoảng 22% công trình sẽ cần hệ thống làm mát chủ động nếu nhiệt độ toàn cầu tăng thêm 2°C.

Trong bối cảnh đó, Liên minh châu Âu (EU) cho rằng điều hòa không khí không phải giải pháp lâu dài. Thông qua sáng kiến Cities Refresh, EU đang thúc đẩy mô hình làm mát tập trung bằng nguồn nước tự nhiên như sông và biển nhằm giảm tiêu thụ năng lượng, hạn chế phát thải và tăng khả năng chống chịu với biến đổi khí hậu.

Hệ thống làm mát sử dụng nguồn nước tự nhiên đang được triển khai ở châu Âu thay cho điều hòa không khí. Ảnh: EC. 

Hệ thống làm mát tập trung thay thế điều hòa

Dù điều hòa không khí đã được chứng minh giúp giảm thiểu rủi ro trong các đợt nắng nóng cực đoan, EU nhận định đây không phải giải pháp bền vững do tiêu thụ nhiều điện, gây áp lực lên lưới điện, làm gia tăng phát thải khí nhà kính và góp phần tạo hiệu ứng đảo nhiệt đô thị.

Để khắc phục vấn đề này, nhiều thành phố phát triển hệ thống làm mát tập trung (district cooling), trong đó nước lạnh được sản xuất tại một trung tâm rồi phân phối đến các tòa nhà thông qua mạng lưới đường ống ngầm.

 Theo Ủy ban châu Âu, hệ thống này tiêu thụ ít năng lượng hơn điều hòa riêng lẻ và có thể sử dụng các nguồn năng lượng carbon thấp như nước biển, nước sông, địa nhiệt hoặc nhiệt thải. Theo Chỉ thị Hiệu quả Năng lượng (EED), các đô thị có trên 45.000 dân hiện phải xây dựng kế hoạch sưởi ấm và làm mát địa phương. Nhờ đó, hạ tầng làm mát tập trung tại châu Âu đã tăng hơn 3% trong năm 2023.

Nhiều thành phố khai thác sông và biển để hạ nhiệt

Tại Marseille (Pháp), hai mạng lưới Massileo và Thassalia sử dụng nước Địa Trung Hải để cung cấp năng lượng cho hệ thống làm mát và sưởi ấm. Với 4,4 km đường ống kết nối nước biển tới các bơm nhiệt, hệ thống giúp giảm khoảng 80% lượng phát thải CO₂ so với sử dụng nhiên liệu hóa thạch. Thành phố cũng đang nghiên cứu tận dụng nhiệt thải từ các trung tâm dữ liệu AI để sưởi ấm công trình vào mùa đông.

Ở Paris, mạng lưới Fraîcheur de Paris sử dụng 120 km đường ống ngầm để vận chuyển nước lạnh từ sông Seine, cung cấp giải pháp làm mát phát thải thấp cho khoảng 850 tòa nhà, trong đó có Bảo tàng Louvre. Hệ thống giúp giảm 35% điện năng tiêu thụ, cắt giảm 90% lượng môi chất lạnh phát thải, giảm 80% lượng hóa chất sử dụng và giảm 50% lượng khí thải CO₂.

Paris đang tận dụng sông Seine làm nguồn điều hòa cho thành phố trong bối cảnh nắng nóng cực đoan ngày càng trầm trọng. Ảnh: Maxime Gilbert/Euronews.

Paris đang tận dụng sông Seine làm nguồn điều hòa cho thành phố trong bối cảnh nắng nóng cực đoan ngày càng trầm trọng. Ảnh: Maxime Gilbert/Euronews.

Trong khi đó, Barcelona kết hợp mạng lưới "điểm tránh nóng" tại các thư viện, bảo tàng và công trình công cộng với hệ thống phân phối năng lượng nhiệt quy mô lớn. Mạng lưới gồm bốn đường ống vận chuyển nước nóng và nước lạnh từ ba nhà máy, trong đó có một nhà máy sử dụng nước biển để làm mát. Hiện hệ thống phục vụ 192 công trình và giúp giảm tới 96% mức tiêu thụ năng lượng từ nhiên liệu hóa thạch.

Tại Vienna (Áo), trung tâm làm mát khu vực mới trong khuôn viên MedUni Vienna sử dụng máy làm lạnh kết hợp hệ thống sưởi khu vực để tạo nước lạnh phục vụ làm mát. Nhiệt dư từ các tòa nhà được thu hồi bằng bơm nhiệt và tái sử dụng cho hệ thống sưởi vào mùa đông, tạo thành một vòng tuần hoàn năng lượng theo mùa, giúp cắt giảm khoảng 1.000 tấn CO₂ mỗi năm.

Theo ông Michael Strebl, Tổng Giám đốc Wien Energie, nhu cầu làm mát thân thiện với môi trường đang tăng nhanh khi mùa hè ngày càng nóng hơn. Vì vậy, Vienna đã liên tục mở rộng mạng lưới làm mát khu vực từ năm 2007 và sẽ đầu tư thêm 90 triệu euro đến năm 2030.

Việc tận dụng sông, biển và các nguồn năng lượng tái tạo để làm mát đô thị đang trở thành hướng đi được nhiều thành phố châu Âu lựa chọn nhằm ứng phó với các đợt nắng nóng ngày càng cực đoan, đồng thời giảm phát thải và tiến gần hơn tới mục tiêu trung hòa carbon.

Nguồn: Euronews